Model Context Protocol Nedir? MCP’nin 7 Temel Bileşeni

Model Context Protocol nedir sorusu, yapay zekâ modellerini şirket belgelerine, dosyalara, veri tabanlarına, API’lere ve kurumsal uygulamalara bağlamak isteyen geliştiricilerin karşısına giderek daha sık çıkıyor. Model Context Protocol veya kısa adıyla MCP, yapay zekâ uygulamaları ile dış veri kaynakları ve araçlar arasında standartlaştırılmış iletişim kurulmasını sağlayan açık bir protokoldür.

Bir yapay zekâ asistanının dosya okuyabilmesi, veri tabanında sorgu çalıştırabilmesi, takvim etkinliği oluşturabilmesi veya kurumsal dokümanları tarayabilmesi için geleneksel olarak her sistem adına ayrı entegrasyon geliştirilmesi gerekir. MCP, bu parçalı yapıyı ortak bir iletişim katmanı altında toplamayı amaçlar.

MCP sayesinde bir veri kaynağı veya işlev, standart bir MCP sunucusu üzerinden sunulabilir. MCP destekleyen farklı yapay zekâ uygulamaları da aynı sunucuya bağlanarak sunulan kaynakları ve araçları keşfedebilir.

Ancak MCP, yapay zekâ modeline otomatik olarak sınırsız yetki verilmesi anlamına gelmez. Bir MCP sunucusu dosya silebilir, e-posta gönderebilir, veri tabanını değiştirebilir veya harici API çağrısı yapabilir. Bu nedenle izin yönetimi, kullanıcı onayı, kimlik doğrulama, ağ kısıtlaması ve araç güvenliği mimarinin temel parçaları olmalıdır.

Bu rehberde Model Context Protocol nedir, MCP nasıl çalışır, host, client ve server arasındaki farklar nelerdir, tools, resources ve prompts ne işe yarar, MCP ile API veya RAG arasındaki fark nedir ve güvenli bir MCP entegrasyonu nasıl oluşturulur sorularını ayrıntılı biçimde ele alacağız.

Model Context Protocol Nedir?

Model Context Protocol, büyük dil modeli kullanan uygulamalar ile dış sistemler arasında veri ve yetenek alışverişini standartlaştıran açık bir protokoldür.

MCP, yapay zekâ uygulamasının aşağıdaki sistemlerle iletişim kurmasını sağlayabilir:

• Yerel dosya sistemi
• Kurumsal doküman arşivi
• SQL veya NoSQL veri tabanı
• Kaynak kod deposu
• Takvim ve e-posta hizmeti
• CRM ve ERP uygulaması
• Proje yönetim sistemi
• Mesajlaşma platformu
• Bulut depolama hizmeti
• Harici REST veya GraphQL API
• Şirket içi mikroservisler
• Otomasyon ve iş akışı sistemleri

MCP’nin temel amacı, her yapay zekâ uygulaması için her veri kaynağına özel ve birbirinden farklı bağlantı kodları yazma ihtiyacını azaltmaktır.

MCP’nin Basit Tanımı

Model Context Protocol; yapay zekâ uygulamalarının dış verileri keşfetmesini, bağlam olarak kullanmasını ve izin verilen işlemleri standart mesajlarla gerçekleştirmesini sağlayan bağlantı protokolüdür.

MCP Bir Yapay Zekâ Modeli midir?

Hayır. MCP; GPT, Claude, Gemini veya Llama gibi bir yapay zekâ modeli değildir. Model ile dış sistem arasında çalışan iletişim standardıdır.

Bir benzetme yapmak gerekirse model karar veren beyin, MCP ise beynin dosyalar, uygulamalar ve servislerle konuşmasını sağlayan bağlantı katmanıdır.

MCP Bir Veri Tabanı mıdır?

Hayır. MCP verileri kendi başına depolamak zorunda değildir. Veri tabanına, dosya sistemine veya API’ye erişim sağlayan MCP sunucusu üzerinden veri taşınmasını standartlaştırır.

MCP Neden Geliştirildi?

Yapay zekâ uygulamalarının temel sorunlarından biri, ihtiyaç duydukları güncel ve kurumsal verilerin modelin içinde bulunmamasıdır.

Bir şirketin:

• Müşteri kayıtları CRM sisteminde
• Belgeleri bulut depolamada
• Kodları Git deposunda
• Toplantıları takvimde
• Destek talepleri yardım masası uygulamasında
• Finansal bilgileri ERP sisteminde
• Operasyonel verileri veri tabanlarında

saklanabilir.

MCP öncesinde her yapay zekâ ürünü, bu sistemlerin her biri için ayrı bağlantı mantığı geliştirmek zorundaydı. Bu durum aşağıdaki sorunlara yol açıyordu:

• Aynı entegrasyonların tekrar tekrar yazılması
• Farklı güvenlik modelleri
• Uyumsuz araç tanımları
• Zor bakım ve güncelleme süreçleri
• Sağlayıcı bağımlılığı
• Veri erişim izinlerinin dağınık yönetilmesi
• Yeni uygulamalara geçişin zorlaşması

MCP ortak bir protokol sunarak veri ve araç sağlayıcıların bir kez sunucu geliştirmesine, farklı yapay zekâ uygulamalarının da bu standardı destekleyerek bağlantı kurmasına yardımcı olur.

Model Context Protocol Nasıl Çalışır?

Temel MCP mimarisi üç ana katmandan oluşur:

1. Host uygulaması
2. Host içinde çalışan MCP client
3. Yetenekleri sunan MCP server

Genel işlem sırası şöyledir:

1. Kullanıcı yapay zekâ uygulamasına bir istek gönderir.
2. Host uygulaması bağlı MCP sunucularını ve izinleri değerlendirir.
3. İlgili client, MCP sunucusunun sunduğu yetenekleri keşfeder.
4. Model veya uygulama gerekli resource, prompt veya tool’u seçer.
5. Kritik işlem gerekiyorsa kullanıcıdan onay alınır.
6. Client, sunucuya standart MCP isteği gönderir.
7. Sunucu ilgili veri kaynağına veya harici sisteme erişir.
8. Sonuç MCP cevabı olarak client’a döner.
9. Host sonucu modele uygun bağlamla iletir.
10. Model kullanıcıya cevap oluşturur veya bir sonraki işlemi planlar.

Bir host birden fazla MCP sunucusuna bağlanabilir. Örneğin tek bir yapay zekâ uygulaması aynı anda dosya, Git, veri tabanı ve takvim sunucularını kullanabilir.

MCP’nin 7 Temel Bileşeni

1. MCP Host Nedir?

MCP host, kullanıcının doğrudan etkileşim kurduğu yapay zekâ uygulamasıdır. Masaüstü asistanı, kod editörü, kurumsal sohbet uygulaması veya ajan platformu bir MCP host olabilir.

Host Uygulamasının Görevleri

• MCP client örneklerini oluşturmak
• Sunucu bağlantılarını yönetmek
• Kullanıcı izinlerini denetlemek
• Modele hangi araçların gösterileceğini belirlemek
• Birden fazla sunucudan gelen bağlamı birleştirmek
• Kritik işlemler için kullanıcı onayı istemek
• Sunucular arasında güvenlik sınırı oluşturmak
• Model sağlayıcısıyla iletişim kurmak
• Sonuçları kullanıcı arayüzünde göstermek

Host, bütün konuşma geçmişini her MCP sunucusuyla paylaşmak zorunda değildir. İyi tasarlanmış bir host yalnızca işlem için gerekli olan minimum bağlamı ilgili sunucuya gönderir.

Host Neden Güvenlik Açısından Önemlidir?

Birden fazla MCP sunucusu kullanıldığında merkezi güvenlik kararı host tarafından uygulanır. Host, bir dosya sunucusunun başka bir veri tabanı sunucusunun içeriklerini doğrudan görmesini engelleyebilir.

Host ayrıca aşağıdaki işlemleri sınırlandırabilir:

• Dosya yazma
• Komut çalıştırma
• E-posta gönderme
• Takvim kaydı oluşturma
• Veri tabanı güncelleme
• Harici internet erişimi

2. MCP Client Nedir?

MCP client, host içerisinde çalışan ve tek bir MCP sunucusuyla protokol iletişimini yöneten bağlantı bileşenidir.

Genel mimaride bir client, belirli bir server ile bire bir ilişki kurar. Host birden fazla sunucu kullanıyorsa her sunucu için ayrı client örneği yönetebilir.

MCP Client’ın Görevleri

• Sunucu yeteneklerini keşfetmek
• Protokol sürümünü belirtmek
• Desteklenen client yeteneklerini bildirmek
• Tools, resources ve prompts listesini almak
• İstek ve cevapları yönlendirmek
• Hata mesajlarını işlemek
• Yetkilendirme akışlarını başlatmak
• İptal ve ilerleme bildirimlerini yönetmek
• Gelen sonuçları host uygulamasına aktarmak

Client Doğrudan Yapay Zekâ Modeli midir?

Hayır. Model hangi aracın kullanılabileceğine karar verebilir; fakat MCP mesajlarını sunucuya gönderip cevabı alan bileşen client’tır.

3. MCP Server Nedir?

MCP server, dış sistemlerdeki veri ve işlevleri standart MCP arabirimi üzerinden sunan programdır.

MCP Sunucusu Örnekleri

• Dosyaları okuyan dosya sistemi sunucusu
• SQL sorgusu çalıştıran veri tabanı sunucusu
• Depo ve pull request yöneten Git sunucusu
• Takvim etkinliği oluşturan takvim sunucusu
• Şirket dokümanlarını tarayan bilgi tabanı sunucusu
• CRM müşteri kayıtlarını getiren CRM sunucusu
• Destek taleplerini yöneten yardım masası sunucusu
• Bulut altyapısını inceleyen operasyon sunucusu

Yerel ve Uzak MCP Sunucusu

MCP sunucusu iki farklı biçimde çalışabilir:

• Yerel sunucu: Kullanıcının bilgisayarında host tarafından başlatılır.
• Uzak sunucu: İnternet veya kurum ağı üzerinden HTTP bağlantısıyla erişilir.

Yerel sunucu doğrudan dosyalara erişebilir; ancak kullanıcının işletim sistemi yetkileriyle çalıştığı için dikkatli biçimde sınırlandırılmalıdır.

Uzak sunucu ise çok sayıda kullanıcıya hizmet verebilir, fakat güçlü kimlik doğrulama, yetkilendirme, HTTPS ve tenant izolasyonu gerektirir.

4. MCP Tools Nedir?

MCP tools, yapay zekâ modelinin belirli bir işlemi gerçekleştirmek için çağırabileceği fonksiyonlardır.

Tool Örnekleri

• musteri_ara
• takvim_etkinligi_olustur
• dosya_yaz
• veritabani_sorgula
• pull_request_ac
• destek_talebi_guncelle
• hava_durumu_getir
• fatura_olustur

Her tool genellikle şu bilgileri içerir:

• Benzersiz araç adı
• İnsan tarafından okunabilir başlık
• Aracın ne yaptığını açıklayan açıklama
• Giriş parametrelerini tanımlayan JSON Schema
• Gerekliyse sonuç şeması
• Güvenlik ve davranış bilgileri

Tools Neden Risklidir?

Tools yalnızca veri okumaz; dış sistemlerde değişiklik yapabilir. Yanlış veya kötü amaçlı araç çağrısı şu sonuçlara neden olabilir:

• Dosyanın silinmesi
• Yanlış kişiye e-posta gönderilmesi
• Veri tabanı kaydının değiştirilmesi
• Yetkisiz satın alma işlemi
• Bulut kaynağının kapatılması
• Gizli verinin dışarı aktarılması

Bu nedenle yazma, silme, gönderme ve ödeme gibi etkili araçlar açık kullanıcı onayı istemelidir.

5. MCP Resources Nedir?

MCP resources, yapay zekâ uygulamasının bağlam olarak okuyabileceği veri kaynaklarıdır.

Resource Örnekleri

• Dosya içerikleri
• Veri tabanı şemaları
• Ürün dokümantasyonu
• Kurumsal politika belgeleri
• Git commit geçmişi
• API dokümanları
• Müşteri destek kayıtları
• Takvim verileri
• Log kayıtları
• Bilgi tabanı makaleleri

Resources çoğunlukla URI benzeri tanımlayıcılarla sunulur.

file:///projeler/uygulama/README.md
database://musteriler/schema
docs://guvenlik/sifre-politikasi
git://depo/commit/abc123

Resource ile Tool Arasındaki Fark

Resource genellikle mevcut bir içeriği bağlam olarak sunar. Tool ise bir işlem çalıştırır.

Örneğin:

• Resource: Müşteri tablosunun şemasını okumak
• Tool: Müşteri tablosunda sorgu çalıştırmak

6. MCP Prompts Nedir?

MCP prompts, belirli görevler için hazırlanmış yeniden kullanılabilir mesaj ve iş akışı şablonlarıdır.

Prompt Örnekleri

• Kod incelemesi yap
• Satış görüşmesini özetle
• Güvenlik açığı raporu hazırla
• Müşteri şikâyetini sınıflandır
• Proje durum raporu oluştur
• Yeni çalışan işe alım planı hazırla

Prompt şablonları parametre kabul edebilir:

Prompt: kod_incelemesi
Parametreler:
- programlama_dili
- dosya_yolu
- inceleme_seviyesi

Prompts Kim Tarafından Kontrol Edilir?

MCP mimarisinde prompts kullanıcı kontrollü kabul edilir. Kullanıcı bir menü, komut veya arayüz öğesi üzerinden şablonu seçebilir.

Prompt’un hazır olması, kullanıcının açıkça seçmediği bir işlemin otomatik olarak çalıştırılması gerektiği anlamına gelmez.

7. Temel Protokol ve Transport Katmanı

MCP’nin yedinci temel bileşeni, bütün parçaların nasıl iletişim kuracağını belirleyen base protocol ve transport katmanıdır.

Base Protocol Neleri Tanımlar?

• JSON-RPC mesaj yapısı
• İstek, cevap ve hata biçimleri
• Protokol sürümü
• Yetenek keşfi
• Tools, resources ve prompts işlemleri
• İptal bildirimleri
• İlerleme bilgileri
• Sayfalama
• Yetkilendirme yaklaşımı

Transport Katmanı Nedir?

Transport, MCP mesajlarının client ile server arasında hangi kanal üzerinden taşındığını belirler.

Yaygın iki yöntem şunlardır:

• STDIO
• Streamable HTTP

Tools, Resources ve Prompts Kontrol Modeli

Bu kontrol modeli kesin bir kullanıcı arayüzü zorunluluğu getirmez. Host uygulaması, güvenlik politikasına göre her tool çağrısında veya yalnızca riskli işlemlerde onay isteyebilir.

MCP ve JSON-RPC İlişkisi

MCP, mesaj alışverişinde JSON-RPC 2.0 yapısını kullanır.

Bir JSON-RPC isteğinde genellikle şu alanlar bulunur:

• jsonrpc: Protokol sürümü
• id: İstek ve cevabı eşleştiren kimlik
• method: Çalıştırılacak MCP işlemi
• params: İşleme gönderilen parametreler
• _meta: MCP sürümü ve yetenek bilgileri

Yaygın MCP Metotları

• server/discover
• tools/list
• tools/call
• resources/list
• resources/read
• prompts/list
• prompts/get

Listeleme işlemleri çok sayıda sonuç olduğunda cursor tabanlı sayfalama kullanabilir.

MCP’nin Stateless Yapısı Ne Anlama Gelir?

28 Temmuz 2026 tarihli protokol mimarisinde MCP istekleri stateless veya durumsuz şekilde ele alınır.

Bu, sunucunun bir isteği işlerken önceki bağlantı mesajlarına güvenmemesi gerektiği anlamına gelir.

Her İstek Neleri Taşımalıdır?

• Kullanılan protokol sürümü
• İlgili client yetenekleri
• Gerekli kullanıcı veya yetkilendirme bilgileri
• İşlem parametreleri
• Uzun süreli işlem varsa açık tanımlayıcı

Bir STDIO işleminin açık kalması, o bağlantının tek bir kullanıcı konuşmasına ait olduğu anlamına gelmez. Aynı bağlantı üzerinde farklı görevlerin istekleri birbirine karışmadan işlenebilmelidir.

Sunucu Durum Saklayamaz mı?

Sunucu sepet, görev veya uzun işlem gibi uygulama durumları saklayabilir. Ancak bu durumu yalnızca bağlantıya güvenerek takip etmemelidir.

İlgili durum açık bir tanımlayıcıyla taşınmalıdır:

{
  "gorev_id": "task_7f83c",
  "islem": "durum_kontrol"
}

STDIO ve Streamable HTTP Arasındaki Fark

STDIO Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

STDIO sunucusu stdout kanalına yalnızca geçerli MCP mesajları yazmalıdır. Normal log mesajlarının stdout’a yazılması JSON-RPC iletişimini bozabilir.

Loglar stderr üzerinden veya uygun gözlemlenebilirlik sistemiyle gönderilmelidir.

Streamable HTTP Ne Zaman Kullanılır?

Aşağıdaki durumlarda HTTP tabanlı sunucu tercih edilebilir:

• Birden fazla kullanıcı aynı MCP sunucusuna bağlanacaksa
• Sunucu farklı ağda çalışıyorsa
• Merkezi yetkilendirme gerekiyorsa
• Kurumsal ölçek ve izleme hedefleniyorsa
• Sunucu bağımsız olarak dağıtılacaksa

MCP ile API Arasındaki Fark Nedir?

MCP ve API birbirinin alternatifi olmak zorunda değildir. MCP sunucusu arka planda mevcut bir REST, GraphQL veya SOAP API’yi kullanabilir.

API sistemlerinin merkezi yönetimini öğrenmek için API Gateway Nedir? içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

MCP ile Function Calling Arasındaki Fark

Function calling, bir yapay zekâ modeline çağırabileceği fonksiyonların şema olarak verilmesidir. MCP ise bu araçların keşfi, çağrılması, kaynakların sunulması ve istemci–sunucu iletişimi için daha geniş bir protokol tanımlar.

Function Calling

• Model sağlayıcısının API özelliğidir.
• Araç şemaları çoğunlukla uygulama tarafından doğrudan modele verilir.
• Sunucu keşfi veya transport standardı tanımlamak zorunda değildir.

MCP

• Model sağlayıcısından bağımsız bir entegrasyon katmanı oluşturabilir.
• Tools yanında resources ve prompts sunar.
• Client, server, transport ve güvenlik yapısını tanımlar.
• Aynı MCP sunucusu farklı host uygulamalarında kullanılabilir.

Host uygulaması MCP sunucusundan aldığı tool şemalarını model sağlayıcısının function calling biçimine dönüştürebilir.

MCP ile RAG Arasındaki Fark Nedir?

RAG, yapay zekâ modelinin cevap üretmeden önce harici bir bilgi kaynağından ilgili içerikleri bulup bağlama eklemesini sağlayan yöntemdir.

MCP ise RAG sisteminin kullanacağı bilgi kaynağını veya arama aracını standart biçimde sunabilir.

Kurumsal doküman arama mimarisini ayrıntılı öğrenmek için RAG Nedir? Güvenilir Yapay Zekâ İçin 7 Temel Adım yazımızı okuyabilirsiniz.

MCP ve Yapay Zekâ Ajanları

Yapay zekâ ajanı bir hedefi gerçekleştirmek için plan yapabilir, araç seçebilir, sonuçları değerlendirebilir ve birden fazla adım çalıştırabilir.

MCP, ajana ihtiyaç duyduğu standart araç ve veri bağlantılarını sağlayabilir.

Örnek Ajan Akışı

Kullanıcı şu isteği versin:

Gelecek haftaki boş saatlerimi bul, müşteriyle toplantı oluştur ve hazırlık dokümanını proje klasörüne kaydet.

Ajan şu MCP sunucularını kullanabilir:

1. Takvim resource’u üzerinden boş saatleri okur.
2. CRM tool’u ile müşteri iletişim bilgisini getirir.
3. Takvim tool’u ile toplantı oluşturmak için onay ister.
4. Doküman resource’larından proje geçmişini toplar.
5. Dosya tool’u ile hazırlık belgesini kaydeder.

Yapay zekâ ajanlarının işletmelerdeki kullanımını Yapay Zekâ Ajanları: İşletmeler İçin 10 Güçlü Kullanım Alanı rehberimizde inceleyebilirsiniz.

MCP’nin 9 Güçlü Kullanım Alanı

1. Kod Geliştirme Asistanları

MCP sunucusu kaynak kodu, Git geçmişini, hata kayıtlarını ve proje dokümantasyonunu yapay zekâ destekli kod editörüne sunabilir.

2. Kurumsal Doküman Arama

Şirket politikaları, prosedürler, sözleşmeler ve ürün dokümanları resource veya arama tool’u olarak sunulabilir.

3. Veri Tabanı Analizi

Model veri tabanı şemasını resource olarak okuyabilir ve yalnızca izin verilen sorguları tool üzerinden çalıştırabilir.

4. CRM ve Satış Otomasyonu

Müşteri geçmişi getirilebilir, görüşme notu oluşturulabilir ve onay sonrasında CRM kaydı güncellenebilir.

5. Takvim ve E-Posta Yönetimi

Uygun zamanlar okunabilir, toplantı planlanabilir ve taslak e-posta hazırlanabilir.

6. DevOps ve Olay Müdahalesi

Loglar, metrikler ve dağıtım bilgileri okunarak sistem problemi analiz edilebilir. Üretim değişiklikleri ayrı onay gerektirmelidir.

7. Müşteri Hizmetleri

Destek talebi, sipariş bilgisi ve ürün dokümanları birleştirilerek daha bağlamsal cevaplar üretilebilir.

8. Finans ve Raporlama

Yetkilendirilmiş finans verileri üzerinden rapor hazırlanabilir. Ödeme veya muhasebe kaydı oluşturma işlemleri güçlü onay mekanizmasına bağlanmalıdır.

9. Çoklu Sistem İş Akışları

MCP’nin en güçlü yönlerinden biri farklı sunucuların aynı host içerisinde birleştirilebilmesidir. Ajan tek görevde CRM, takvim, doküman ve mesajlaşma araçlarını beraber kullanabilir.

MCP Entegrasyonu İçin 10 Kritik Adım

1. Kullanım Senaryosunu Belirleyin

Önce yapay zekânın hangi verileri okuyacağını ve hangi işlemleri yapacağını açıkça tanımlayın.

2. Okuma ve Yazma Yetkilerini Ayırın

Veri okuyan araç ile veriyi değiştiren araç aynı geniş yetkiye sahip olmamalıdır.

3. En Küçük Tool Setiyle Başlayın

Modele yüzlerce genel araç vermek yerine yalnızca kullanım senaryosu için gereken araçları sunun.

4. Açık ve Sınırlı Şemalar Kullanın

Tool giriş parametreleri JSON Schema ile sınırlandırılmalı ve beklenmeyen ek alanlar reddedilmelidir.

5. Tehlikeli İşlemlerde Onay İsteyin

Aşağıdaki işlemler kullanıcı onayı gerektirmelidir:

• Dosya silme
• E-posta gönderme
• Ödeme başlatma
• Takvim etkinliği oluşturma
• Veri tabanı güncelleme
• Bulut kaynağını değiştirme
• Komut çalıştırma

6. Sunucuyu İzole Edin

Yerel sunucular konteyner, sandbox veya işletim sistemi izinleriyle yalnızca gerekli dizinlere ve ağ hedeflerine erişebilmelidir.

7. Kimlik Doğrulama ve Yetkilendirme Uygulayın

Uzak sunucularda HTTPS, kısa ömürlü erişim tokenları, doğru audience kontrolü ve en az ayrıcalıklı scope kullanılmalıdır.

8. Bütün İşlemleri Kaydedin

Tool çağrısı, kullanıcı, zaman, parametre özeti, sonuç ve onay bilgisi denetim kaydına eklenmelidir.

9. Hata ve Zaman Aşımı Tasarlayın

Her istek sınırsız süre çalışmamalıdır. Zaman aşımı, iptal ve kaynak tüketim sınırları uygulanmalıdır.

10. Kademeli Yaygınlaştırın

Önce salt okunur ve düşük riskli araçlarla pilot çalışma yapın. Yazma ve yönetim yetkilerini güvenlik testlerinden sonra açın.

MCP Güvenliği İçin 12 Temel Kural

1. Yalnızca Güvenilir MCP Sunucuları Kullanın

Bilinmeyen bir MCP sunucusu, kullanıcının dosyalarına veya kimlik bilgilerine erişen zararlı kod içerebilir.

2. Tool Açıklamalarını Güvenilir Kabul Etmeyin

Bir aracın açıklamasında “yalnızca veri okur” yazması, gerçekte yazma işlemi yapmadığını kanıtlamaz. Sunucu kodu ve izinleri ayrıca incelenmelidir.

3. Kullanıcı Onayını Görünür Kılın

Onay ekranında yapılacak işlem, hedef sistem ve gönderilecek veri açık biçimde gösterilmelidir.

4. En Az Ayrıcalık İlkesini Uygulayın

Dosya sunucusu bütün kullanıcı dizinine değil yalnızca proje klasörüne erişmelidir.

5. Yerel Sunucuları Sandbox İçinde Çalıştırın

Sunucu, host uygulamasıyla aynı kullanıcı yetkilerine sahip olabilir. Dosya sistemi ve ağ erişimi varsayılan olarak sınırlandırılmalıdır.

6. SSRF Koruması Uygulayın

Uzak URL alan MCP araçları özel IP adreslerine, localhost servislerine veya bulut metadata uç noktalarına erişememelidir.

7. Tokenları Loglara Yazmayın

Authorization başlıkları, erişim tokenları, yenileme tokenları ve gizli anahtarlar loglardan temizlenmelidir.

8. Token Passthrough Yapmayın

MCP sunucusunun client’tan aldığı token, doğrudan başka bir harici API’ye aktarılmamalıdır. Harici API için ayrı ve hedefe özel token kullanılmalıdır.

9. Token Audience Değerini Doğrulayın

Sunucu, kendisine gönderilen tokenın gerçekten o MCP sunucusu adına üretildiğini kontrol etmelidir.

10. Prompt Injection Riskini Değerlendirin

Bir resource içindeki zararlı talimat, modeli hassas tool çağrısı yapmaya yönlendirmeye çalışabilir. Dış içerik talimat değil veri olarak işlenmelidir.

11. Sonuçları ve Parametreleri Doğrulayın

Tool’a gönderilen parametreler ve tool’dan dönen sonuçlar güvenilmeyen veri olarak ele alınmalıdır.

12. Acil Devre Dışı Bırakma Mekanizması Ekleyin

Şüpheli sunucu veya tool merkezi olarak kapatılabilmeli, tokenlar iptal edilebilmeli ve aktif erişimler sonlandırılabilmelidir.

MCP, OAuth ve Yetkilendirme

HTTP tabanlı MCP sunucuları, korunan kaynaklara erişim için OAuth tabanlı yetkilendirme kullanabilir.

Temel Güvenlik Gereksinimleri

• Üretimde HTTPS kullanılması
• PKCE uygulanması
• Kısa ömürlü access token kullanılması
• Refresh token rotasyonu
• Token audience doğrulaması
• En az ayrıcalıklı scope tanımlanması
• Tokenların URI içinde gönderilmemesi
• Güvenli token depolama
• Authorization server metadata doğrulaması

STDIO Sunucusunda OAuth Gerekir mi?

Yerel STDIO sunucuları genellikle HTTP OAuth akışını kullanmaz. Gerekli kimlik bilgileri çevre değişkenleri, işletim sistemi kimlik deposu veya ilgili hizmetin güvenli SDK mekanizması üzerinden alınabilir.

Kimlik doğrulamayı daha güvenli hâle getirmek için Passkey Nedir? rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Örnek MCP İşlem Akışı

Bir kullanıcı yapay zekâ asistanına şu talimatı versin:

Son üç kritik destek talebini bul ve her biri için çözüm özeti hazırla.

İşlem şu şekilde ilerleyebilir:

1. Host, bağlı destek MCP sunucusunu belirler.
2. Client, kullanılabilir tools ve resources listesini alır.
3. Model kritik_talepleri_listele aracını seçer.
4. Host yalnızca okuma işlemi olduğu için kurum politikasını uygular.
5. Client, tools/call isteğini gönderir.
6. Sunucu destek sistemindeki yetkili API’ye erişir.
7. Son üç talebin sınırlı verisini döndürür.
8. Model talep içeriklerini özetler.
9. Kullanıcıya sonuç ve kullanılan veri kaynağı gösterilir.

Kullanıcı ayrıca “talepleri kapat” deseydi bu işlem kayıt değiştirdiği için ayrı açık onay gerekebilirdi.

Basitleştirilmiş MCP Mesaj Örneği

Aşağıdaki örnek eğitim amaçlı sadeleştirilmiştir. Üretim uygulamasında güncel resmî MCP şeması ve SDK kullanılmalıdır.

{
  "jsonrpc": "2.0",
  "id": 42,
  "method": "tools/call",
  "params": {
    "name": "kritik_talepleri_listele",
    "arguments": {
      "adet": 3,
      "durum": "acik"
    },
    "_meta": {
      "io.modelcontextprotocol/protocolVersion": "2026-07-28",
      "io.modelcontextprotocol/clientInfo": {
        "name": "kurumsal-asistan",
        "version": "1.0.0"
      },
      "io.modelcontextprotocol/clientCapabilities": {}
    }
  }
}

Örnekteki Alanlar

• jsonrpc: JSON-RPC sürümünü belirtir.
• id: İstek ile cevabın eşleşmesini sağlar.
• method: MCP işlemini tanımlar.
• name: Çağrılacak aracın adıdır.
• arguments: Araca gönderilen parametrelerdir.
• _meta: Protokol ve client yetenek bilgilerini taşır.

MCP’nin Avantajları

• Tekrarlanan entegrasyon geliştirmesini azaltır.
• Farklı yapay zekâ uygulamaları arasında taşınabilirlik sağlayabilir.
• Araç ve veri kaynaklarını standart biçimde keşfedilebilir yapar.
• Yerel ve uzak sunucuları destekler.
• Yapay zekâ ajanlarına genişletilebilir araç ekosistemi sunar.
• Sunucuların dar ve uzman görevlerle tasarlanmasını kolaylaştırır.
• Kullanıcı onayı ve güvenlik sınırlarının merkezi host tarafından uygulanmasını sağlar.
• Resources, prompts ve tools için ortak bir model sunar.

MCP’nin Sınırlamaları

• Sunucu güvenliği kendiliğinden garanti edilmez.
• Yanlış yetkilendirme hassas veri sızıntısına yol açabilir.
• Tool sayısı arttıkça modelin doğru araç seçmesi zorlaşabilir.
• Farklı host uygulamalarının desteklediği özellikler değişebilir.
• Eski protokol sürümleriyle uyumluluk planı gerekebilir.
• Uzak sunucular ağ gecikmesi ve servis kesintilerinden etkilenebilir.
• Prompt injection ve zararlı resource içerikleri risk oluşturabilir.
• İzin ve onay ekranlarının kötü tasarlanması kullanıcı hatasına neden olabilir.

MCP Kullanımında Sık Yapılan Hatalar

• MCP’yi yapay zekâ modeli sanmak
• MCP’nin API’lerin tamamen yerine geçtiğini düşünmek
• Bütün dosya sistemini tek sunucuya açmak
• Okuma ve yazma araçlarını ayırmamak
• Tehlikeli araçları kullanıcı onaysız çalıştırmak
• Sunucu açıklamalarını doğrulamadan güvenmek
• Yerel sunucuyu yönetici yetkisiyle çalıştırmak
• STDIO sunucusunda stdout’a normal log yazmak
• Tool parametrelerini şemayla sınırlandırmamak
• Uzak URL’lerde SSRF koruması kullanmamak
• Tokenları loglara kaydetmek
• Access tokenı farklı API’lere aktarmak
• Token audience doğrulaması yapmamak
• Uzun ömürlü ve geniş yetkili token kullanmak
• Her tool’u modele aynı anda göstermek
• Prompt injection riskini göz ardı etmek
• Resource içeriğini güvenilir talimat kabul etmek
• İsteklere zaman aşımı koymamak
• Denetim kaydı tutmamak
• Sunucuyu hızla devre dışı bırakma mekanizması oluşturmamak

MCP Güvenlik Kontrol Listesi

Model Context Protocol Hakkında Güvenilir Kaynaklar

• Model Context Protocol Resmî Spesifikasyonu
• MCP Resmî Mimari Rehberi
• MCP Server Concepts
• MCP Güvenlik Uygulamaları
• Anthropic MCP Duyurusu

Model Context Protocol Nedir? Sık Sorulan Sorular

Model Context Protocol nedir?

Model Context Protocol, yapay zekâ uygulamalarının dosya, veri tabanı, API ve kurumsal araçlarla standart biçimde iletişim kurmasını sağlayan açık protokoldür.

MCP açılımı nedir?

MCP, Model Context Protocol ifadesinin kısaltmasıdır.

MCP Türkçede ne anlama gelir?

Model Context Protocol Türkçeye Model Bağlam Protokolü olarak çevrilebilir. Teknoloji sektöründe çoğunlukla MCP kısaltması kullanılır.

MCP bir yapay zekâ modeli midir?

Hayır. MCP, yapay zekâ modeli ile dış veri ve araçlar arasındaki iletişimi standartlaştıran protokoldür.

MCP sunucusu nedir?

MCP sunucusu; dosya, veri tabanı, API veya iş uygulamasındaki yetenekleri tools, resources ve prompts biçiminde sunan programdır.

MCP host nedir?

Host, kullanıcının etkileşim kurduğu yapay zekâ uygulamasıdır. Client bağlantılarını, model entegrasyonunu, izinleri ve kullanıcı onaylarını yönetir.

MCP client nedir?

MCP client, host içerisinde çalışan ve belirli bir MCP sunucusuyla protokol mesajlarını yöneten bağlantı bileşenidir.

MCP tools nedir?

Tools, yapay zekâ modelinin veri sorgulama, dosya yazma veya API çağrısı gibi işlemleri gerçekleştirmek için çağırabildiği fonksiyonlardır.

MCP resources nedir?

Resources, dosya içeriği, doküman, veri tabanı şeması veya API cevabı gibi modele bağlam sağlayan veri kaynaklarıdır.

MCP prompts nedir?

Prompts, belirli görevleri başlatmak için hazırlanmış ve kullanıcı tarafından seçilebilen tekrar kullanılabilir talimat şablonlarıdır.

MCP API midir?

MCP bir iletişim protokolüdür. Bir MCP sunucusu mevcut API’leri kullanabilir ve bunları yapay zekâ uygulamalarına standart araçlar olarak sunabilir.

MCP API Gateway’in yerini alır mı?

Hayır. API Gateway API trafiği, yönlendirme ve güvenliği yönetir. MCP ise yapay zekâ uygulamaları için araç ve bağlam entegrasyonuna odaklanır.

MCP ile RAG aynı şey mi?

Hayır. RAG ilgili bilgiyi arayıp modele ekleyen yöntemdir. MCP, RAG arama hizmetini veya veri kaynağını standart biçimde sunabilir.

MCP ile function calling aynı şey mi?

Hayır. Function calling modelin fonksiyon çağırma özelliğidir. MCP ise araç keşfi, kaynaklar, promptlar, client–server iletişimi ve transport yapısını kapsayan daha geniş protokoldür.

MCP hangi mesaj formatını kullanır?

MCP temel mesajlaşma için JSON-RPC 2.0 yapısını kullanır.

MCP hangi transportları kullanır?

Yerel bağlantılarda STDIO, uzak bağlantılarda Streamable HTTP yaygın olarak kullanılır.

STDIO MCP sunucusu nedir?

Host uygulamasının yerel alt işlem olarak başlattığı ve stdin ile stdout üzerinden JSON-RPC mesajı gönderdiği MCP sunucusudur.

Uzak MCP sunucusu nedir?

İnternet veya kurum ağı üzerinden HTTP ile erişilen ve genellikle merkezi kimlik doğrulama kullanan MCP sunucusudur.

MCP güvenli midir?

Protokol güvenlik mekanizmaları için yapı sağlar ancak güvenlik uygulamaya bağlıdır. Yetki sınırı, kullanıcı onayı, sandbox ve token doğrulaması doğru uygulanmalıdır.

MCP sunucusu bilgisayarımdaki dosyalara erişebilir mi?

Gerekli izin verilmişse erişebilir. Bu nedenle sunucu yalnızca belirli dizinlerle sınırlandırılmalı ve bütün kullanıcı klasörüne erişim verilmemelidir.

MCP sunucusu kod çalıştırabilir mi?

Sunulan tool böyle bir işlev içeriyorsa çalıştırabilir. Komut çalıştırma araçları yüksek risklidir ve sandbox ile kullanıcı onayı gerektirir.

MCP’de kullanıcı onayı gerekli mi?

Özellikle yazma, silme, gönderme, ödeme veya sistem değiştirme işlemlerinde açık kullanıcı onayı uygulanmalıdır.

MCP prompt injection saldırısından etkilenir mi?

Evet. Dosya veya internet içeriğindeki kötü amaçlı talimatlar modeli araç çağırmaya yönlendirmeye çalışabilir. Dış içerik güvenilmeyen veri olarak işlenmelidir.

MCP için OAuth gerekli mi?

Yerel STDIO sunucularında zorunlu değildir. Korunan uzak HTTP sunucularında OAuth tabanlı yetkilendirme kullanılabilir.

MCP sunucusu nasıl geliştirilir?

Resmî MCP SDK’larından biri kullanılarak tools, resources ve prompts tanımlanır; uygun transport seçilir ve güvenlik kontrolleri uygulanır.

MCP hangi programlama dillerini destekler?

Resmî ve topluluk SDK’ları TypeScript, Python, Java, Kotlin, C#, Go, Rust ve diğer diller için bulunabilir. Güncel destek resmî dokümandan kontrol edilmelidir.

MCP yalnızca sohbet botlarında mı kullanılır?

Hayır. Kod editörleri, masaüstü asistanları, kurumsal ajanlar, otomasyon platformları ve özel yapay zekâ uygulamaları MCP kullanabilir.

Şirketler MCP kullanmalı mı?

Birden fazla yapay zekâ uygulamasını kurumsal verilere bağlamak isteyen şirketler MCP’yi değerlendirebilir. Yetkilendirme ve yönetişim modeli pilot çalışmadan önce hazırlanmalıdır.

MCP ücretsiz midir?

Protokol açık bir standarttır. Kullanılan model, sunucu barındırma, API, veri tabanı ve üçüncü taraf hizmetlerin ayrıca maliyeti olabilir.

Model Context Protocol Nedir? Sonuç

Model Context Protocol nedir sorusunun temel cevabı; yapay zekâ uygulamalarını dış veri kaynaklarına, dosyalara, API’lere ve kurumsal araçlara standart biçimde bağlayan açık iletişim protokolüdür.

MCP mimarisi host, client ve server katmanlarından oluşur. Host kullanıcı deneyimini ve güvenlik kararlarını yönetirken client belirli bir MCP sunucusuyla iletişim kurar. Server ise dış sistemlerdeki yetenekleri standart arabirimlerle sunar.

MCP sunucularının üç temel yeteneği tools, resources ve prompts yapılarıdır. Tools modelin işlem yapmasını, resources bağlam verilerini okumasını, prompts ise kullanıcının hazır iş akışlarını başlatmasını sağlar.

Base protocol, JSON-RPC mesajlarını, keşif işlemlerini, protokol sürümünü ve hata yapılarını tanımlar. STDIO yerel sunucular için, Streamable HTTP ise uzak ve çok kullanıcılı servisler için kullanılabilir.

MCP; API, RAG veya function calling sistemlerini ortadan kaldırmaz. Bu teknolojilerle birlikte çalışarak yapay zekâ uygulamalarının mevcut servislerden daha standart biçimde yararlanmasını sağlar.

Yapay zekâ ajanları MCP üzerinden takvim, e-posta, dosya, veri tabanı ve CRM gibi birden fazla sistemi aynı görev içerisinde kullanabilir. Bu güç, önemli güvenlik sorumluluklarını beraberinde getirir.

Yalnızca güvenilir sunucular bağlanmalı, araçlar en düşük yetkiyle çalıştırılmalı ve kritik işlemler açık kullanıcı onayına bağlanmalıdır. Yerel sunucular sandbox içerisinde çalıştırılmalı; uzak sunucularda HTTPS, kısa ömürlü token, doğru audience ve scope kontrolleri uygulanmalıdır.

Resource içerikleri ve tool açıklamaları güvenilmeyen veri olarak değerlendirilmelidir. Prompt injection, token hırsızlığı, SSRF, yetki yükseltme ve veri sızıntısı riskleri tasarım aşamasından itibaren ele alınmalıdır.

Doğru kullanım senaryosu, sınırlı tool seti, ayrıntılı denetim kaydı ve güçlü kullanıcı kontrolüyle MCP; şirketlerin yapay zekâ sistemlerini gerçek iş verilerine ve uygulamalarına daha güvenli, taşınabilir ve sürdürülebilir biçimde bağlamasına yardımcı olabilir.

Konuyla bağlantılı olarak Yapay Zekâ Ajanları, RAG Nedir?, API Gateway Nedir? ve Yapay Zekâ Yönetişimi Nedir? içeriklerimizi de inceleyebilirsiniz.